Shqipëria 2030 në BE – Rruga e reformave”, është takimi i dytë i nivelit të lartë, që u mbajt sot në Tiranë, i organizuar nga Kuvendi i Shqipërisë, ku u bë publik draft plani kombëtar i veprimit, i cili përmbyll fazën e dytë të procesit për thellimin e reformave për Mirëqeverisjen, Antikorrupsionin dhe Sundimin e ligjit.
Në takim mori pjesë Kryetarja e Kuvendit të Shqipërisë ElisaSpiropali, Kryeministri Edi Rama, Zv/Sekretari i Përgjithshëm i Këshillit të Europës Bjorn Berge, Drejtorja për Ballkanin Perëndimor në Drejtorinë e Përgjithshme për Zgjerimin dhe Fqinjësinë Lindore të Komisionit Europian Valentina Superti, si dhe përfaqësues të tjerë të organizatave ndërkombëtare dhe institucioneve në vend.
* * *
Kryeministri Edi Rama: Dua ta nis fjalën time me një falënderim të posaçëm për Valentinën dhe Bjornin që janë këtu bashkë me ne sot dhe është një falënderim, jo thjeshtë formal,por është një falënderim i domosdoshëm për faktin që për ne ka qenë shumë, shumë e rëndësishme puna e këtij komisioni të posaçëm dhe ka qenë shumë e rëndësishme që kjo punë të jetë një punë e një grupi kompleks institucionesh dhe burimesh njerëzore dhe prania e tyre këtu sot është në të njëjtën kohë dhe një vlerësim i kësaj pune.
Përpara pak kohe doli një anketë për nivelin e mbështetjes së BE brenda BE nga ana e popujve që e përbëjnë familjen europiane, një anketë e cila publikohet qysh prej vitit 1983. Dhe qysh prej vitit 1983, BE nuk ka qenë një popull brenda perimetrit të vet në këndvështrimin e popujve të vet sesa aktualisht.
Është një ndryshim drastik i këndvështrimit popullor në BE, që natyrisht vjen si rezultat i faktit se çka ishte marrë deri pak kohësh si e mirëqenë, nuk është më e mirëqenë. Dhe instinktivisht popujt e BE, unë them pjesa perëndimore e përkëdhelur nga fakti që për herë të parë në histori një gjeneratë e tërë nuk ka parë një luftë se nuk kishte fare, një luftë, janë vetëdijesuar se BE është edhe një perimetër sigurie. Një perimetër sigurie, brenda të cilit vendet dhe popujt që e përbëjnë ndihen dhe duan të mbeten të pa kërcënuar në të gjitha ato çka kanë arritur dhe mbi të gjitha në liritë e tyre individuale dhe në barazinë e tyre përpara ligjit.
Patjetër pastaj edhe në të gjitha aspektet tjera që e bëjnë BE një krijese të jashtëzakonshme politike. E solla këtu këtë, për të thënë që për ne shqiptarët ka qenë përgjithësisht më e thjeshtë dhe mbetet më e thjeshtë pse-ja e domosdoshmërisë së të qenit anëtar të BE. Për ne shqiptarët të qenit anëtar të BE është të qenit përfundimisht të lirë nga historia jonë, nga hija e historisë tonë dhe të qenit përfundimisht të sigurte që liria jonë individuale dhe barazia para ligjit për të cilën po bëjmë këtë përpjekje të madhe nuk do të jenë më një atribut i lëvizshëm në varësi nga kush qeveris këtu në Tiranë.
Lidhur me arsyen pse jemi këtu sot, kjo bëhet dhe më e qartë besoj shumë, në këtë front ku jeton dhe merr frymë BE. Qysh prej nisjes së punës së Komisionit, e cila kujtoj se u shoqërua me konfuzion, me mosbesim, me teori konspiracioni, të cilat fatkeqësisht prekën dhe miqtë përfaqësues të komunitetit demokratik këtu në Tiranë. Është shumë interesante sesi Tirana, Shqipëria ka kapacitetin t’i infektojë miqtë që vijnë nga vende shumë më të ftohta me atë sharmin dhe me shijen e thashethemeve dhe kjo bëri që komisioni të hyjë në një fazë, ku nga një anë ne besonim shumë dhe kjo është e qartë besoj në dobinë e tij ekzaktësisht në funksion të një fjale që Valentina e përmendi në adresimin e saj, që është fjala konsolidim. Konsolidim i të gjithë këtij procesi dhe i gjithë këtij progresi të bërë në funksion të anti korrupsionit dhe sundimit të ligjit,përmes mbi të gjitha mirëqeverisje në tërësi. Qysh prej 27 majit kur komisioni ka nisur punën, ne sot jemi në një nivel tjetër.
Kemi hapur zyrtarisht dy grup kapituj të negociatave, kemi ambicie të hapim të tjerë në vijim dhe jemi pozicionuar më mirë se asnjëherë në të gjitha renditjet europiane në fushën e mirëqeverisjes dhe të anti korrupsionit.
U përmend këtu nga zëvendës/sekretari i përgjithshëm i Këshillit të Europës apo nga Valentina vlerësimi i GRECO-s për parandalimin e korrupsionit, vlerësim që na ngjiti 18 vende në indeksin e perceptimit të korrupsionit në TranparenceInternacional. Vlerësim, që nga ana tjetër u bë edhe nga SIGMA, që na vendosi qartësisht si një vend lider në rajon për administrimin e financave publike, për prokurimin publik, për menaxhimin e burimeve njerëzore, koordinimin e politikave, vlerësim që u bë nga Bertelsmann foundation për Shqipërinë si një nga 8 vendet ndër 137 shtete të botës, me progresin më thelbësor në dekadën e fundit në aspektin e qeverisjes dhe në tërësi një vlerësim, që neve na thotë shumë për të inkurajuar, por nuk na pengon që të vazhdojmë të këmbëngulim në një pikë, konsolidimin. Konsolidimi i domosdoshëm i gjithçkaje që është në proces sepse gjithçka është ende e kthyeshme. Është ende e brishtë. Është ende vulnerabël dhe për këtë arsye na duhet BE, me çdo kusht dhe me çdo çmim
Ne na duhet të hyjmë në atë derë që është hapur sot si mundësi, jo vetëm reale, po aktuale; një derë që është hapur me premisën që deri në fund të 2027, ne mund të mbyllim negociatat, si një vullnet i dyanshëm dhe një derë që mund të mbyllet nëse ne nuk jemi të shpejtë të fokusuar për ta shfrytëzuar hapësirën e kohës që kemi në dispozicion. Mund të mbyllet sepse historia e zgjerimit tregon që ajo derë hapet dhe ajo derë mbyllet. Historia e zgjerimit tregon që fatet e vendeve që duan të hyjnë në atë derë dhe të vendeve që janë pas asaj dere, jo gjithmonë përputhen; interesat jo gjithmonë përputhen dhe prandaj ne jemi shumë të bindur që ky komision, puna e të cilit do të vazhdojë edhe në legjislaturën e ardhshme që të jemi shumë të qartë, është kyç për të mundësuar, jo vetëm hyrjen në atë derë, por edhe qëndrimin aty, si një vend me një proces të konsoliduar të garancive të lirisë individuale dhe barazisë para ligjit. Nuk ka liri individuale dhe barazi para ligjit askund tjetër, përveçse në këtë sistem që kemi zgjedhur dhe për ne, askund tjetër përveçse brenda BE.
Dhe besoj që ne e kemi treguar dhe po e tregojmë përditë që jemi shumë ambiciozë, që nuk na mjafton të bëjmë minimumin, na duhet të bëjmë maksimumin dhe ndër shumë shembuj që mund të sjell, po sjell shembullin e Prokurimeve Publike. Ne jemi vlerësuar më lart nga të gjithë vendet e rajonit, me diferencë nga vendi dytë për hir të vërtetës, në Prokurimet Publike nga SIGMA, po ndërkohë ne po punojmë për të krijuar një model revolucionar të AI, për Prokurimet Publike, në bashkëpunim me Microsoft dhe me grupin e Mira Muratit, ne jemi duke bërë progres të konsiderueshëm dhe kemi besimin e arsyeshëm që vitin e ardhshëm do të kemi një model të Prokurimeve Publike pa përfshirjen e njeriut në 95% të procesit, që do të thotë, do të kemi një instrument që faktikisht do të çojë korrupsionin dhe mundësinë e korruptimit të proceseve të Prokurimeve Publike drejt zeros, falë AI.
Për të shkuar më tutje, dua të kujtoj që komisioni i posaçëm ka qenë rezultat i një ndjenje alarmi, i një ndjenje alarmi të brendshëm, përballë gjithë malit të negociatave dhe përballë sfidës së jashtëzakonshme të koordinimit të një numri të jashtëzakonshëm institucionesh dhe burimesh në funksion të negociatave. Nuk negocion qeveria e Shqipërisë me BE. BE nuk do anëtarësojë qeverinë e Shqipërisë. Negocion gjithë shteti shqiptar. Negociojnë një numër i madh institucionesh të pavarura, agjencish të pavarura dhe nevoja që kjo skuadër të jetë e koordinuar është themelore. Kush? Ku? Si mund të koordinojë të gjitha këto forca në funksion të arritjes së rezultatit? Askush përveç Parlamentit të Shqipërisë dhe askund përveçse në Parlamentin e Shqipërisë, nuk mund të gjendet ajo hapësirë koordinimi kombëtar, në funksion të arritjes së rezultatit të shumëpritur për kombin, për popullin, për vendin tonë.
Përpara kujt do përgjigjet cilido nga institucionet që nuk performon si duhet në tryezën e negociatave? Përpara qeverisë? Nuk është mundur. Qeveria përgjigjet për veten e vet dhe qeveria shkon jep llogari në parlament, nëse nuk është duke përmbushur një objektiv të këtij procesi historik. Atëherë të gjithë duhet t’i referohen kuvendit. Nga ana tjetër celebrimi i atyre që kemi arritur është i lehtë, por përmirësimi dhe adresimi i çfarë kemi mësuar në 10 vjet se nuk shkon, është i vështirë dhe nuk mund të kenë përmirësim të mirëadresuar, nëse të gjithë nuk kontribuojnë nga këndvështrimi i tyre për “si” dhe “qysh” duhen prekur ligjet dhe “si” dhe “qysh” duhet ndërhyrë në ngrehinën që kemi ngritur së bashku që ajo ngrehinë të funksionojë shumë më mirë. Dhe sirena në sfond është kolona zanore më perfektë për këtë që unë po përpiqem të them.
Besoj që garantimi pakthyeshmërisë i reformës në drejtësi, është sfida e sfidave dhe e përsëris, në momentin që ne hyjmë në BE, ky nuk është më një alarm, por deri kur ne të jemi në BE, ky duhet të jetë alarm i vazhdueshëm. Që reforma në drejtësi të jetë e pakthyeshme, që institucionet e reja të drejtësisë që janë patjetër të përmirësueshme si çdo institucion tjetër, duhet të jenë të paprekshme në kuptimin e ekzistencës së tyre që të mos ketë mundësi që, cilado force politike apo cilido konfiguracion forcash politike të kërcënojë zhbërjen ose përmbysjen dhe këto gjëra kanë ndodhur në historinë e Shqipërisë më shumë se sa një herë dhe nuk ka asnjë arsye se këto nuk mund të ndodhin. Prandaj, është i rëndësishëm ky komision, prandaj është shumë e rëndësishme që pakthyeshmëria të jetë një nga pikat kyçe të referimit tonë, ashtu sikundër gjithëpërshirja. Gjithëpërfshirjaështë një problem shumë i madh në Shqipëri.
Unë i uroj suksese Kryetares së Kuvendit në ambicien e saj për t’i dhënë fund konfliktit politik, por është një ambicie që kërkon një kapacitet të rishkrimit të historisë dhe jo të rishkrimit në letër por të rishkrim në mendje. Do të duhet kohë, ama nëse palët politike e kanë të vështirë të bëhen bashkë, nuk mund ta kenë të vështirë institucionet të bëhen bashkë. Nuk mund ta kenë të vështirë pushtetet e pavarura nga njëri-tjetri që të bëhen bashkë dhe të bëhen bashkë pikërisht ne emër të pavarësisë prej njëri-tjetrit për të kontribuuar për një proces reformimi dhe ligjbërjejedhe shtetbërjeje që është në fund të fundit misioni i tyre i përbashkët. Secili në pozicionin e vet, ashtu sikundër ekspertët e pavarur që janë angazhuar nga bota akademike apo nga jeta e përditshme që në një mënyrë ose në një tjetër lidhet me këto tema, apo ekspertët e huaj që i falënderoj për punën e tyre, ka nevojë për një hapësirë ndërveprimi.
Nuk mund të jetë kjo hapësirë ndërveprimi një hapësirë që e krijon qeveria, por në parlament është krejt ndryshe dhe u vërtetua nga koha që komisioni krijoi një momentum angazhimi gjithëpërfshirës shumë përtej mureve të institucioneve e shtriu këtë debat kudo ku Kuvendi si një institucion që ka legjitimitetin e duhur për të ndërmarrë reforma mund të angazhojë forca të tjera dhe nuk u pa asgjë nga ato që u paralajmëruan përkundrazi u pa që aktivistë shumë kritikë ndaj qeverisë për hir të vërtetës, ekspertë, pedagogë, njerëz që emrat e të cilëve unë i njoh sepse shajë qeverinë në mënyrë organike u bënë bashkë për këtë proces dhe ky proces është edhe një proces vetë kapërcimi edhe për vetë Kuvendin.
Ne duhet të jemi të vërtet me njëri tjetrin. Kuvendi i Shqipërisë nuk është në lartësinë ku duhet të jetë dhe ku ky proces mund dhe duhet ta çojë, pa diskutim. Sepse Kuvendi i Shqipërisë do të jetë për një kohë të gjatë në një rol të dyfishtë; rolin e politikë bërjes së brendshme dhe rolin e koordinimit dhe e mbikëqyrjes së një procesi që shkon edhe përtej vetë anëtarësimit.
Sot, Kroacia është anëtare e Bashkimit Europian prej shumë vitesh dhe ka akoma në Kuvend një strukturë, e cila ndjek çështje që lidhen me transparencën dhe me sundimin e ligjit. Një strukturë që e ka pasur përpara se të bëhej anëtare e Bashkimit Europian. Dhe nga të gjitha çfarë ne kemi kuptuar rezulton një strukturë e nevojshme, efikase, edhe sot.
Në fund dua të them që ne nuk kemi asnjë zgjedhje tjetër dhe nuk duam asnjë zgjedhje tjetër për hir të së vërtetesës. Ne kemi vetëm një zgjedhje, vetëm një plan, vetëm një rrugë që është Bashkimi Europain.
Për ne është shumë e qartë, ne nuk jemi perëndimor të përkëdhelur nga fati. Ne nuk jemi rritur aty dhe ashtu si janë rritur ata që janë rritur në Europën e viteve ‘70, e viteve ‘80. Ne jemi rritur në “ferr” dhe ne e dimë shumë mirë që Bashkimin Europian është shumë më tepër se sa një bankomat. Ne e dimë shumë mire që Bashkimi Europian është vendi i shpëtimit tonë nga historia jonë.
Dhe ne e kemi shumë të qartë që Bashkimi Europian është edhe këndi nga ne duhet të shohim vetë historinë tonë. Ne s’mund ta shohim Bashkimin Europian me sytë e së shkuarës, ne duhet të shohim të shkuarën me sytë e Bashkimit Europian dhe për ne kjo është shumë e qartë prandaj dera që është hapur duhet shfrytëzuar sa pa u mbyllur.
Dhe unë jam për ta konfirmuar këtë fuqimisht bashkë me gjithë të tjetër besojmë pa kushte në këtë proces. E dimë shumë mirë që Bashkimi Europian nuk është një park ku shkohet për qejf. Është një familje jo e lehtë për të qenë pjesë, por ama është e vetmja familje ku ne mund të jemi përfundimisht të sigurt dhe ku ne mund të kemi përfundimisht një të ardhme të pa kërcënuar përditë nga e shkuara.
Kështu që me një falënderim edhe njëherë edhe nuk besoj se po e teproj, po realisht dua t’i falënderoj të gjithë ata që na u gjendën ku i thonë shqip, se këtë nuk e përkthen dot përkthyesi, na u gjendën në këtë ditë të ngatërruar, ku gati, gati sa nuk na vunë me shpatulla pas muri si një grup, një grup subversiv që krijua për të vrarë fëmijën që pollën vetë dhe e vlerësojmë shumë këtë gjë. Kush na besoi e kupton që është krejt e kundërta dhe kush nuk na besoi e ka të vështirë të jetë prezent sot, po do vijë se nuk ka ku shkon.
Kështu që me një kujtesë po ndahem nga kjo foltore që nga viti 1912, Bjorn për dijeninë tënde ne jemi bërë të pavaruar në 1912 dhe kemi krijuar qeverinë e parë në 1912. U ndamë të fundit nga Perandoria Otomane, se ne përgjithësisht jemi shumë besnik ndaj perandorive, edhe ndahemi nga perandoritë, mbasi perandoritë ndahen nga vetvetja. Domethënë kur otomanët vetë e kuptuan që s’ia vlente më e lanë atë punë, pastaj dolëm ne. Këtë punë kemi pas gjithmonë e kështu do të jetë edhe më BE-në. Nëse një ditë ju do çmendeni dhe do doni ta shkatërroni BE-në, ne nuk e lëmë BE-në. Do krijojmë qendrën këtu në Shqipëri, Brukseli do jetë në Tiranë. Edhe kush të dojë të rri me ne, do rri, kush mos dojë s’do rri, por ne do jemi prapë të fundit. Kështu që në 1912 deri përpara 3- 4 vitesh këtu në Shqipëri, Bjorn nuk është bërë asnjë hetim i pavarur për asnjë individ me pushtet politik.
Kemi pasur ne ministra dhe deputetë të pushkatuar të varur në litar, të përzënë nga vendi, por jo nga gjykata të pavarura. Fati i tyre është vendosur te zyra ime, aty kur unë vajta në zyrë ishte shpata që e mban në dorë ajo zonja e drejtësisë tek ajo statuja e vjetër që ju norvegjezët e keni të mirënjohur, ishte shpata aty.
Dhe kjo është arsyeja pse në Shqipëri, në kohën mbasi ne shembëm regjimin komunist, ka pasur akoma të burgosur politikë. Kryetari i opozitës, paraardhësi im në Partinë Socialiste ka qenë në burg politik, sepse u vendos te zyra ime nga paraardhësit e paraardhësve. Sot kjo është ndryshe, ne e kemi dorëzuar shpatën. Drejtësia sot përmes institucioneve të reja thërret në pyetje kë të dojë, vë në hetim kë të dojë, ngre akuza për kë të dojë dhe dënon kë të dojë në kuptimin kë të dojë, kë gjen fajtor, edhe pak kë të dojë, po kë gjen fajtor përgjithësisht. Kështu që ne nuk kemi asnjë pishman i themi ne nga perandoria e vjetër kësaj, pendesë për këtë.
Përkundrazi, edhe pse kjo është një rrugë e vështirë, ka ato problematikat e veta, ka ato të metat e veta, ka dhimbjet e veta, është e vetmja rrugë, nuk ka një tjetër. Çdo rrugë tjetër është kthim mbrapa në të kaluarën, kështu që ne jemi shumë të vendosur ta konsolidojmë këtë proces, ne jemi shumë të vendosur që me mbështetjen dhe me ndihmën tuaj dhe meqë ra fjala nuk e prisja që do vinte një ditë që unë do shprehesha me tone shumë pozitive për Këshillin e Europës sepse prej vitesh Këshilli i Europës më është dukur paksa si një mauzoleum i të drejtave, por jemi shumë mirënjohës për ekspertizën që kemi marrë nga Këshilli i Europës për këtë proces të komisionit dhe e di shumë mirë që Valentina nuk bëhet xheloze sepse BE-në ngelëm duke e falënderuar mëngjes-drekë-darkë. Myslimanët falen 5 herë, i falen Allahut 5 herë, ne i falemi BE-së më shumë se 5 herë në ditë kështu që për një herë nuk do mërzitet Valentina që unë po veçoj Këshillin e Europës.
Shumë faleminderit të gjithëve!